Πριν από δύο-τρεις εβδομάδες ξέροντας την αδυναμία μου στα παλιά βιβλία και περιοδικά μια καλή και ψαγμένη φίλη (αν δεν ήταν ψαγμένη δεν θα ήταν φίλη μου) μου έκανε δώρο ένα ελαφρά ταλαιπωρημένο αντίτυπο. Ημερομηνία έκδοσης 1929. Τίτλος ''Ο παράφωνος αυλός''. Ποιητική συλλογή του Καίσαρα Εμμανουήλ. Η αλήθεια είναι ότι το έβαλα στην άκρη και σκόπευα να το διαβάσω κάποια στιγμή αργότερα. Πρώτον, γιατί η ποίηση δεν είναι το φόρτε μου (προτιμώ σαφώς τον πεζό λόγο ως αναγνώστης) και δεύτερον επειδή δεν είχα ξανακούσει τον Καίσαρα Εμμανουήλ (πόσα σημαντικά μας διαφεύγουν τελικά, ασθμαίνοντας στην καθημερινότητά μας για τα ασήμαντα)...
Τελικά, όταν αντιλήφθηκα ότι ο Καίσαρας Εμμανουήλ ανήκει στη λογοτεχνική γενιά του Μεσοπολέμου (χάρη στον υποτιμημένο -εκείνη την εποχή- Καραγάτση, τον Εμπειρίκο ή τον Πέτρο Πικρό, που η δουλειά του επανήλθε στο προσκήνιο χάρη στη συνολική αναδημοσίευση του έργου του από τις εκδόσεις Άγρα τα τελευταία χρόνια) που τη θεωρώ ότι σημαντικότερο παρήγαγε λογοτεχνικά αυτός ο τόπος αποφάσισα να το διαβάσω. Το τελείωσα χθες το βράδυ και θα το ξαναδιαβάσω το Σαββατοκύριακο. Ποτέ δεν περίμενα μια συλλογή ποιημάτων δημοσιευμένη πριν από ένα αιώνα θα με άγγιζε τόσο πολύ.
Ψάχνοντας περισσότερα στοιχεία για τον Καίσαρα Εμμανουήλ ανακάλυψα ότι σε αυτόν απευθύνεται ο Καββαδίας στο ποιήμα του ''Γράμμα σε ένα ποιητή'' (ο πλήρης τίτλος του είναι Γράμμα στον ποιητή Καίσαρα Εμμανουήλ) από το οποίο προέκυψε η δημιουργία-διασκευή ενός εκ των καλύτερων ελληνικών τραγουδιών (στην προσωπική μου play list) από τον εξαιρετικά σεμνό Θεσσαλονικιό τραγουδοποιό Δημήτρη Ζερβουδάκη. Το συγκεκριμένο τραγούδι μου έχει κάνει καλή παρέα σε διάφορα μοναχικά ταξίδια και αποδράσεις αλλά ποτέ δεν είχα ψάξει την ιστορία που κρύβεται πίσω του..
Τον στίχο ''Φοβάμαι πως τίποτα, μα τίποτα πια δεν μας σώζει'' τον πρόσθεσα και στις επικεφαλίδες του μπλογκ. Απόλυτα αντιπροσωπευτικός των ημερών που ζούμε. Μάλιστα, η φράση αυτή κρύβει και ένα αστικό μύθο. Λέγεται ότι ήταν το αντίο του ποιητή που άφησε σε χειρόγραφο σημείωμα στο γραφείο του καπνίζοντας το τελευταίο του Κάμελ τσιγάρο, λίγο πριν αυτοκτονήσει και η ''είδηση'' του χαμού του ενέπνευσε τον Καββαδία που ξεκινάει γράφοντας ''Γνωρίζω εγώ κάτι Καίσαρ που μπορούσε να σας σώσει''. Η πατρότητα της φράσης ανήκει όντως στον Καίσαρα Εμμανουήλ αλλά ουδέποτε αυτοκτόνησε. Πέθανε το 1970 κτυπημένος από τον διαβήτη σε ηλικία 68 ετών.
Με ένα παράλληλο τρόπο (από το επίσης συγκλονιστικό ''Υπόγειο'' των Κατσιμιχαίων) είχα μάθει πολλά χρόνια πριν (στα μέσα της δεκαετίας του '80) μια άλλη ποιήτρια της ίδιας εποχής, την εξαιρετικά ευαίσθητη Ρίτα Μπούμη-Παπά.
Φυσικά, για να επιστρέψω στο ''Γράμμα σε ένα ποιητή'' οι στίχοι του Καββαδία είναι εντελώς διαφορετικοί και μάλιστα απευθύνεται στον Καίσαρα Εμμανουήλ στον πληθυντικό! Τους αντέγραψα για να γίνει και μια μικρή σύγκριση με όσους έχουν ακούσει τη μελοποιημένη εκδοχή του Ζερβουδάκη.
Υ.Γ. Ξέρω ότι οι περισσότεροι μπαίνουν σε αυτό το μπλογκ για να διαβάσουν ειδήσεις και παρασκήνια και δεν παύει να είναι ένας χώρος επικοινωνίας του περιοδικού. Κάνω κέφι όμως μερικές ''μικρές νοθείες'' και καταχρήσεις από καιρό σε καιρό για να γράφω για πράγματα που μου αρέσουν. Και αυτό όσο και αν δεν αρέσει σε ορισμένους δεν έχω σκοπό να το αλλάξω ο κόσμος να χαλάσει... Οταν θα έχω ανάλογη διάθεση θα σας γράψω για την πιο ωραία ''άγνωστη'' και παραγνωρισμένη ελληνική γυναικεία φωνή.
Τελικά, όταν αντιλήφθηκα ότι ο Καίσαρας Εμμανουήλ ανήκει στη λογοτεχνική γενιά του Μεσοπολέμου (χάρη στον υποτιμημένο -εκείνη την εποχή- Καραγάτση, τον Εμπειρίκο ή τον Πέτρο Πικρό, που η δουλειά του επανήλθε στο προσκήνιο χάρη στη συνολική αναδημοσίευση του έργου του από τις εκδόσεις Άγρα τα τελευταία χρόνια) που τη θεωρώ ότι σημαντικότερο παρήγαγε λογοτεχνικά αυτός ο τόπος αποφάσισα να το διαβάσω. Το τελείωσα χθες το βράδυ και θα το ξαναδιαβάσω το Σαββατοκύριακο. Ποτέ δεν περίμενα μια συλλογή ποιημάτων δημοσιευμένη πριν από ένα αιώνα θα με άγγιζε τόσο πολύ.
Ψάχνοντας περισσότερα στοιχεία για τον Καίσαρα Εμμανουήλ ανακάλυψα ότι σε αυτόν απευθύνεται ο Καββαδίας στο ποιήμα του ''Γράμμα σε ένα ποιητή'' (ο πλήρης τίτλος του είναι Γράμμα στον ποιητή Καίσαρα Εμμανουήλ) από το οποίο προέκυψε η δημιουργία-διασκευή ενός εκ των καλύτερων ελληνικών τραγουδιών (στην προσωπική μου play list) από τον εξαιρετικά σεμνό Θεσσαλονικιό τραγουδοποιό Δημήτρη Ζερβουδάκη. Το συγκεκριμένο τραγούδι μου έχει κάνει καλή παρέα σε διάφορα μοναχικά ταξίδια και αποδράσεις αλλά ποτέ δεν είχα ψάξει την ιστορία που κρύβεται πίσω του..
Τον στίχο ''Φοβάμαι πως τίποτα, μα τίποτα πια δεν μας σώζει'' τον πρόσθεσα και στις επικεφαλίδες του μπλογκ. Απόλυτα αντιπροσωπευτικός των ημερών που ζούμε. Μάλιστα, η φράση αυτή κρύβει και ένα αστικό μύθο. Λέγεται ότι ήταν το αντίο του ποιητή που άφησε σε χειρόγραφο σημείωμα στο γραφείο του καπνίζοντας το τελευταίο του Κάμελ τσιγάρο, λίγο πριν αυτοκτονήσει και η ''είδηση'' του χαμού του ενέπνευσε τον Καββαδία που ξεκινάει γράφοντας ''Γνωρίζω εγώ κάτι Καίσαρ που μπορούσε να σας σώσει''. Η πατρότητα της φράσης ανήκει όντως στον Καίσαρα Εμμανουήλ αλλά ουδέποτε αυτοκτόνησε. Πέθανε το 1970 κτυπημένος από τον διαβήτη σε ηλικία 68 ετών.
Με ένα παράλληλο τρόπο (από το επίσης συγκλονιστικό ''Υπόγειο'' των Κατσιμιχαίων) είχα μάθει πολλά χρόνια πριν (στα μέσα της δεκαετίας του '80) μια άλλη ποιήτρια της ίδιας εποχής, την εξαιρετικά ευαίσθητη Ρίτα Μπούμη-Παπά.
Φυσικά, για να επιστρέψω στο ''Γράμμα σε ένα ποιητή'' οι στίχοι του Καββαδία είναι εντελώς διαφορετικοί και μάλιστα απευθύνεται στον Καίσαρα Εμμανουήλ στον πληθυντικό! Τους αντέγραψα για να γίνει και μια μικρή σύγκριση με όσους έχουν ακούσει τη μελοποιημένη εκδοχή του Ζερβουδάκη.
Ξέρω εγώ κάτι που μπορούσε, Καίσαρ, να σας σώσει.
Κάτι που πάντα βρίσκεται σ' αιώνια εναλλαγή,
κάτι που σχίζει τις θολές γραμμές των οριζόντων,
και ταξιδεύει αδιάκοπα την ατέλειωτη γη.
Κάτι που θα 'κανε γοργά να φύγει το κοράκι,
που του γραφείου σας πάντοτε σκεπάζει τα χαρτιά.
να φύγει κρώζοντας βραχνά, χτυπώντας τα φτερά του,
προς κάποιαν ακατοίκητη κοιλάδα του Νοτιά.
Κάτι που θα' κανε τα υγρά, παράδοξά σας μάτια,
που αβρές μαθήτριες τ' αγαπούν και σιωπηροί ποιηταί,
χαρούμενα και προσδοκία γεμάτα να γελάσουν
με κάποιο τρόπο που, ως λεν, δε γέλασαν ποτέ.
Γνωρίζω κάτι, που μπορούσε, βέβαια, να σας σώσει.
Εγώ που δε σας γνώρισα ποτέ ...; Σκεφτήτε ...; Εγώ.
Ένα καράβι ...; Να σας πάρει, Καίσαρ ...; Να μας πάρει ...;
Ένα καράβι, που πολύ μακριά θα τ' οδηγώ.
Μιά μέρα χειμωνιάτικη θα φεύγαμε.
Τα ρυμουλκά περνώντας θα σφυρίζαν,
τα βρωμερά νερά η βροχή θα ράντιζε,
κι' οι γερανοί στους ντόκους θα γυρίζαν.
Οι πολιτείες ξένες θα μας δέχονταν,
οι πολιτείες οι πιό απομακρυσμένες
κι' εγώ σ' αυτές αβρά θα σας εσύσταινα
σαν σε παλιές, θερμές μου αγαπημένες.
Τα βράδια, βάρδια κάνοντας, θα λέγαμε
παράξενες στη γέφυρα ιστορίες,
γιά τους αστερισμούς ή γιά τα κύματα
γιά τους καιρούς, τις άπνοιες, τις πορείες.
Όταν πυκνή ομίχλη θα μας σκέπαζε,
τους φάρους θε ν' ακούγαμε να κλαίνε
και τα καράβια αθέατα θα τ' ακούγαμε,
περνώντας να σφυρίζουν και να πλένε.
Μακριά, πολύ μακριά να ταξιδεύουμε,
κι' ο ήλιος πάντα μόνους να μας βρίσκει.
εσείς τσιγάρα «Κάμελ» να καπνίζετε,
κι εγώ σε μια γωνιά να πίνω ουϊσκυ.
Και μιά γριά στο Αννάμ, κεντήστρα στίγματος,
μιά γριά σ' ένα πολύβουο καφενείο
μιά αιμάσσουσα καρδιά θα μου στιγμάτιζε,
κι' ένα γυμνό, στο στήθος σας, κρανίο.
Και μιά βραδιά στη Μπούρμα, ή στη Μπατάβια
στα μάτια μιάς Ινδής που θα χορέψει
γυμνή στα δεκαεφτά στιλέτα ανάμεσα,
θα δήτε ίσως τη Γκρέτα να επιστρέψει.
Καίσαρ, από ένα θάνατο σε κάμαρα,
κι' από ένα χωμάτινο πεζό μνήμα,
δε θα 'ναι ποιητικώτερο και πι' όμορφο,
ο διάφεγγος βυθός και τ' άγριο κύμα;
Λόγια μεγάλα, ποιητικά, ανεκτέλεστα,
λόγια κοινά, κενά, «καπνός κι αθάλη»,
που ίσως διαβάζοντας τα να με οικτείρετε,
γελώντας και κουνώντας το κεφάλι.
Η μόνη μου παράκληση όμως θα 'τανε,
τους στίχους μου να μην ειρωνευθήτε.
Κι' όπως εγώ για έν' αδερφό εδεήθηκα,
για έναν τρελόν εσείς προσευχηθήτε.
Αυτούς τους στίχους μαζί με το Υπόγειο των Κατσιμιχαίων, την Πρέβεζα του Καρυωτάκη, τον Σταυρό του Νότου (σε όποια εκδοχή του Θάνου Μικρούτσικου σας αρέσει, αλλά απαραιτήτως με τη συγκλονιστική φωνή του Γιάννη Κούτρα) τους θεωρώ ότι καλύτερο μελοποιήθηκε για λογαριασμό της ελληνικής ροκ και έντεχνης σκηνής. Επίσης, στην ίδια κατηγορία συμπεριλαμβάνω και 2-3 ακόμη λιγότερο γνωστά τραγούδια όπως τα Ανδρείκελα (Υπόγεια ρεύματα, στίχοι Καρυωτάκη) και το ''Θα πεθάνω ένα πένθιμο του φθινοπώρου δείλι'' (Διάφανα Κρίνα, στίχοι του Κώστα Ουράνη). Για όποιον δεν έχει ακούσει τα δύο τελευταία τα σχετικά βιντεάκια μαζί με ένα παλαιότερο live του Ζερβουδάκη στην Πρέβεζα.... Νομίζω ότι οι στίχοι του Καρυωτάκη στα Ανδρείκελα μπορούσαν να έχουν γραφτεί και... χθες και να περιγράφουν την πραγματικότητά της χώρας μας ή να λειτουργούσαν σαν τον απόλυτο ύμνο αφύπνισης μας...Υ.Γ. Ξέρω ότι οι περισσότεροι μπαίνουν σε αυτό το μπλογκ για να διαβάσουν ειδήσεις και παρασκήνια και δεν παύει να είναι ένας χώρος επικοινωνίας του περιοδικού. Κάνω κέφι όμως μερικές ''μικρές νοθείες'' και καταχρήσεις από καιρό σε καιρό για να γράφω για πράγματα που μου αρέσουν. Και αυτό όσο και αν δεν αρέσει σε ορισμένους δεν έχω σκοπό να το αλλάξω ο κόσμος να χαλάσει... Οταν θα έχω ανάλογη διάθεση θα σας γράψω για την πιο ωραία ''άγνωστη'' και παραγνωρισμένη ελληνική γυναικεία φωνή.
